Statecraft

§Reeks IV · Nº 05 · Case · besteding

De fondsen-asymmetrie

Beieren, Catalonië en de Nederlandse gemeenten: waarom schaal bepaalt wie uit Brussel put

9 november 2026 · door Jacob Huibers

§01 · Twee adressen aan de Wetstraat

Tegenover het Europees Parlement, aan de Rue Wiertz 77, staat het voormalige Institut Pasteur van Brussel. Sinds 2004 huisvest het gerestaureerde complex de Vertretung des Freistaates Bayern bei der Europäischen Union, formeel een afdeling van de Beierse Staatskanzlei in München, feitelijk een ambassade van een deelstaat.1 Op loopafstand, aan de Wetstraat 227, resideert de Delegació del Govern van Catalonië. Catalonië is in Brussel vertegenwoordigd sinds 1986, het jaar waarin Spanje tot de Gemeenschap toetrad, eerst via het Patronat Català Pro Europa; de huidige delegatie werd in 2004 bij decreet ingesteld. Het pand herbergt een eigen tentoonstellings- en congresruimte, de Espai Catalunya Europa, en op hetzelfde adres zitten ook het Brusselse kantoor van het Catalaanse handels- en investeringsagentschap en het Catalaanse verkeersbureau.2 Wie het register van regionale kantoren doorneemt dat het Europees Comité van de Regio’s bijhoudt, telt honderden van zulke adressen: Oostenrijkse deelstaten, Duitse Länder, Spaanse comunidades, Poolse wojewodschappen, Italiaanse regio’s, elk met eigen personeel, eigen agenda en eigen toegang.3

De Nederlandse aanwezigheid in datzelfde register is van een andere orde. De twaalf provincies delen één Huis van de Nederlandse Provincies. De VNG houdt kantoor. Geen enkele Nederlandse gemeente, regio of gemeenschappelijke regeling onderhoudt in Brussel een vertegenwoordiging die ook maar in de verte lijkt op wat een middelgrote Duitse deelstaat of een Spaanse comunidad vanzelfsprekend vindt.4

Gebouwen liegen niet. Reeks III van dit corpus heeft de discriminerende blik geoefend op de harde materialiteit van organisaties: wat een stelsel werkelijk wil, staat niet in zijn missieteksten maar in zijn gestolde uitkomsten, en de gestolde uitkomst is leesbaar als gemanifesteerde voorkeur.5 De Brusselse vastgoedkaart is zo’n gestolde uitkomst. Zij toont welke bestuurslagen in Europa als ontvanger, onderhandelaar en gesprekspartner zijn georganiseerd, en welke niet. Dit paper leest die kaart door op de besteding-as van deze reeks: de vraag wie er put uit de Europese fondsen, en waarom.

De gangbare verklaring voor de magere Nederlandse oogst is technisch. De verdeelsleutels van het cohesiebeleid wegen welvaart, en een rijke lidstaat krijgt weinig. Die verklaring is juist en dekt de helft. Dit paper verdedigt drie stellingen over de andere helft. De eerste is dat de asymmetrie tussen Beieren, Catalonië en de Nederlandse gemeenten in de kern bestuurlijk is: Europese geldstromen vereisen een drager die mandaat, apparaat en risicodragend vermogen in één hand houdt, en Nederland heeft die drager onder het niveau van het Rijk niet georganiseerd. De tweede is dat de Nederlandse routering van vrijwel alle Europese middelen via Den Haag geen technische noodzaak is maar een reeks keuzes die samen leesbaar zijn als wat de economie een revealed preference noemt en dit corpus een gemanifesteerde voorkeur: een voorkeur voor centralisatie die nooit als besluit is genomen en daarom nooit als besluit is verantwoord. De derde is dat het lopende traject naar het Meerjarig Financieel Kader 2028-2034 het venster is waarin die voorkeur ofwel wordt gecodificeerd voor zeven jaar, ofwel voor het eerst zichtbaar wordt gemaakt als de keuze die zij is.

§02 · De cijfers van de asymmetrie

Eerst de bedragen, want zij dragen het betoog en verdienen precisie.

Nederland sloot voor de periode 2021-2027 een partnerschapsovereenkomst met de Commissie van circa 2 miljard euro aan cohesiemiddelen.6 De drie hoofdbestanddelen: 506 miljoen euro uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, te verdelen over vier landsdelige programma’s en aan te vullen met ten minste eenzelfde bedrag aan nationale cofinanciering; 413 miljoen euro uit het Europees Sociaal Fonds Plus; en 623 miljoen euro uit het Fonds voor een Rechtvaardige Transitie, met Groningen als grootste bestemming.7 Over zeven jaar en achttien miljoen inwoners komt dat neer op ongeveer zestien euro per inwoner per jaar.

Duitsland sloot een partnerschapsovereenkomst van ruim 20 miljard euro. Interessanter dan het bedrag is de architectuur eronder: 52 operationele programma’s, waarvan 31 regionaal, twee nationaal en negentien grensoverschrijdend. Elk van de zestien deelstaten beheert eigen EFRO- en ESF+-programma’s, met Nedersaksen als enige die beide fondsen in één programma combineerde; op bondsniveau resteren slechts het visserijfonds en één landelijk ESF+-programma naast de zestien deelstatelijke.8 Beieren alleen verwierf voor 2021-2027 rond 577 miljoen euro aan EFRO-middelen, beheerd door het eigen Staatsministerium für Wirtschaft als managementautoriteit.9 Daarnaast voert de deelstaat een eigen ESF+-programma waarin 580 miljoen euro wordt geïnvesteerd, waarvan tot 230 miljoen euro Europees geld, met het Staatsministerium für Familie, Arbeit und Soziales als managementautoriteit.10 Eén Duitse deelstaat met dertien miljoen inwoners en een welvaartsniveau dat het Nederlandse nadert, haalt dus meer EFRO binnen dan het Koninkrijk der Nederlanden in zijn geheel, en beheert dat geld bovendien zelf.

Catalonië, met acht miljoen inwoners en net als Nederland ingedeeld in de categorie meer ontwikkelde regio’s, beschikt over een eigen FEDER-programma van 840 miljoen euro en een eigen regionaal FSE+-programma.11 De Spaanse constructie verschilt van de Duitse en die precisie is nodig: de formele managementautoriteit ligt bij het ministerie van Financiën in Madrid, en de Generalitat treedt op als gedecentraliseerd intermediair orgaan dat programmeert, selecteert en verantwoordt.12 Elke Spaanse comunidad heeft zo’n eigen regionaal programma voor beide fondsen.13 Het Spaanse model is dus formeel centraler dan het Duitse en materieel decentraler dan het Nederlandse: de regio heeft een eigen enveloppe, een eigen programma en een eigen loket, ook waar de eindhandtekening in Madrid wordt gezet.

Nu de eerlijke concessie. De omvang van de landenenveloppes volgt uit de verdeelmethodiek van de verordening, die regionaal bbp, werkloosheid, opleidingsniveau en klimaat- en migratie-indicatoren weegt.14 Spanje heeft arme regio’s en krijgt dus een grote enveloppe waaruit ook Catalonië ruim bedeeld wordt. Duitsland heeft de oostelijke deelstaten en krijgt dus een enveloppe waaruit ook Beieren een substantieel programma overhoudt. Nederland heeft nauwelijks regio’s onder het Europese gemiddelde en krijgt weinig. Wie hier ophoudt met kijken, ziet een rekensom en geen vraagstuk.

De rekensom laat echter drie dingen ongemoeid. Zij verklaart niet waarom Duitsland zijn enveloppe over 31 regionale programma’s spreidt terwijl Nederland binnen zijn kleine enveloppe opnieuw centraliseert: het ESF+ kent hier één landelijk programma, uitgevoerd door Uitvoering Van Beleid, een directieonderdeel van het ministerie van SZW, en die keuze is geen toeval maar vastgelegd beleid. In de uitgangspuntennotitie voor de programmering 2021-2027 staat als uitgangspunt zeven dat de bestaande structuur met “centrale uitvoering van één nationaal ESF-programma” door het ministerie behouden blijft.15 De rekensom verklaart evenmin waarom het ene fonds waar Nederland wél een decentrale beheersstructuur kent, het EFRO met zijn vier landsdelige managementautoriteiten, juist het kleinste is, terwijl de grotere stromen nationaal lopen. En zij verklaart ten slotte niet waarom de enveloppe zelf zo klein is als zij is: de omvang van het cohesiebeleid en de reikwijdte van de verdeelsleutels zijn onderhandelingsuitkomsten waarin Nederland al jaren een consequente inzet heeft, en die inzet komt in §05 aan de orde.

Eén observatie over de vier landsdelige EFRO-autoriteiten verdient hier alvast een plaats, omdat zij de brug slaat naar het volgende deel. De managementautoriteiten zijn ondergebracht bij het Samenwerkingsverband Noord-Nederland, de provincie Gelderland, de uitvoeringsorganisatie Stimulus van de provincie Noord-Brabant en, voor Kansen voor West, de gemeente Rotterdam als penvoerder van een samenwerkingsverband van vier provincies en vier steden.16 Zelfs waar Nederland decentraliseert, decentraliseert het naar een constructie, niet naar een drager. Er is geen Nederlandse bestuurslaag die, zoals de Freistaat Bayern, het Europese geld ontvangt, beheert en politiek verantwoordt binnen één en hetzelfde huis.

§03 · De drager die ontbreekt

Hier is precisie geboden over wat schaal in de ondertitel van dit paper betekent, want de voor de hand liggende lezing is onjuist en dit corpus heeft haar elders al weerlegd. Nederlandse gemeenten behoren naar inwonertal tot de grootste van Europa; de doorsnee gemeente is kleiner dan de Deense maar aanzienlijk groter dan de Zweedse of Duitse. Wie de fondsen-asymmetrie verklaart uit het inwonertal van de aanvrager, schrijft een paper dat de Scandinavische vergelijking elders in dit corpus tegenspreekt. De schaal die telt is bestuurlijke schaal: de vraag of mandaat, apparaat en risicodragend vermogen op één drager samenvallen. Beieren heeft dertien miljoen inwoners, maar dat is niet waarom het een managementautoriteit kan zijn. Het kan een managementautoriteit zijn omdat het een grondwettelijk verankerde staat binnen de bondsstaat is, met een eigen wetgever, een eigen begroting, een eigen ambtelijk apparaat en, via de Bondsraad en artikel 23 van het Grundgesetz, een eigen formele positie in de Europese besluitvorming van de bondsrepubliek. Catalonië kan een eigen programma voeren omdat het autonomiestatuut de Generalitat een wetgevende vergadering, belastingcapaciteit en een buitenlanddienst geeft. Inwonertal is hier de inschakelende voorwaarde; de eigenaarschapsarchitectuur is de oorzaak.

Bezie wat het beheer van een Europees fonds van een drager vraagt, en de Strategische Driehoek wordt zichtbaar als toelatingseis. Een managementautoriteit moet publieke waarde kunnen articuleren in een meerjarig programma, operationele capaciteit leveren in de vorm van een apparaat dat selecteert, controleert, voorschiet en aan de Europese auditkaders verantwoordt, en politieke legitimiteit dragen wanneer een project mislukt of een correctie uit Brussel komt. De drie hoeken moeten op hetzelfde adres wonen. Een fonds vraagt bovendien risicodracht: cofinanciering uit eigen middelen, voorfinanciering van projecten, en het vermogen een terugvordering te absorberen zonder dat de eigenaar omvalt.

Leg die eisen naast de Nederlandse kandidaten onder het Rijk. De afzonderlijke gemeente heeft democratisch mandaat en een apparaat, maar mist voor deze functie de financiële ruggengraat: geen eigen belastinggebied van betekenis, een begroting die voor het overgrote deel uit rijksmiddelen bestaat, en sinds dit jaar het gat dat in gemeenteland het ravijnjaar heet. De provincie heeft vermogen en apparaat, maar in de domeinen waar de opgaven liggen, arbeidsmarkt, sociaal domein, stedelijke transitie, geen mandaat dat de gemeentelijke taken overkoepelt. En de gemeenschappelijke regeling, de vorm waarin Nederland zijn regionale samenwerking heeft gegoten, is verlengd lokaal bestuur: haar mandaat is geleend van de deelnemers en per raadsbesluit herroepbaar, haar begroting is een optelsom van gemeentelijke bijdragen, haar risicodragend vermogen is per definitie dat van haar zwakste deelnemer. Een GR kan formeel best subsidieontvanger zijn; structureel is zij ongeschikt als eigenaar van een meerjarige Europese geldstroom, precies omdat zij is ontworpen om geen eigenstandige drager te zijn.

In regionale samenwerkingsverbanden waar ik de afgelopen jaren als kwartiermaker en interim-manager werkte, gemeenten tussen de 50.000 en 250.000 inwoners, sterft het gesprek over Europese financiering telkens op dezelfde vraag: wie is de aanvrager. De gemeenschappelijke regeling kan het niet dragen, de afzonderlijke gemeente haalt de ondergrens of de cofinanciering van de oproep niet, de provincie heeft in het domein geen mandaat, en tegen de tijd dat een penvoerdersconstructie is getimmerd en door zeven colleges is afgezegend, is de indieningstermijn verstreken. Niemand deed iets fout. De vraag had alleen geen adres.

Dat laatste is, zoals steeds in dit corpus, de eigenlijke bevinding. Waar niemand iets fout doet en de uitkomst toch telkens dezelfde is, ligt het probleem in het ontwerp. En het ontwerp is hier zelfversterkend. Capaciteit volgt mandaat: een bestuur dat nooit aanvrager kan zijn, bouwt geen Europa-apparaat op, want er is geen functie die de formatieplaatsen rechtvaardigt. Het ontbreken van dat apparaat wordt vervolgens aangevoerd als reden waarom de centrale routering verstandig is: de decentrale overheden zouden de administratieve last niet aankunnen, de foutpercentages zouden oplopen, de Europese Rekenkamer zou meelezen. De redenering is circulair en de cirkel draait al decennia. Duitsland toont dat de auditlast op deelstaatniveau draagbaar is; zestien Länder verantwoorden zich al vier programmaperiodes rechtstreeks aan de Commissie. Het Nederlandse argument beschrijft geen natuurwet maar de toestand die de Nederlandse keuze zelf heeft voortgebracht.

§04 · De tegenproef: waar Nederland wél put

Er bestaat een comfortabele lezing van het voorgaande die vernietigd moet worden voordat het betoog verder kan: de lezing dat Nederland nu eenmaal niet goed zou zijn in Brussel, te klein, te calvinistisch, te weinig lobby. De tegenproef staat in de kaderprogramma’s voor onderzoek en innovatie.

Eind mei van dit jaar meldde het kabinet een mijlpaal: Nederlandse organisaties hebben uit Horizon Europe inmiddels 5 miljard euro opgehaald.17 Het Nederlandse retourpercentage staat op 8,5 procent van alle toegekende middelen, goed voor de vierde plaats onder alle deelnemende landen, na Duitsland, Frankrijk en Spanje.18 Per onderzoeker haalt geen enkel Europees land meer financiering op dan Nederland, en elke euro die Nederland aan het programma bijdraagt komt bijna twee keer terug.19 De geografie is veelzeggend: organisaties uit Zuid-Holland ontvingen 1,5 miljard euro, die uit Noord-Holland 1,3 miljard.20 De kennisinstellingen van één provincie halen uit Horizon bijna drie keer zoveel op als heel Nederland uit het EFRO.

De tegenproef lokaliseert de asymmetrie. Nederlandse absorptiecapaciteit is uitstekend waar de aanvrager een universiteit, een bedrijf of een instituut is dat rechtstreeks bij de Commissie indient, zonder tussenkomst van een bestuurslaag. Zij valt weg precies daar waar de aanvrager een decentraal bestuur moet zijn of waar de route door een nationale beheersstructuur loopt. Het probleem is dus niet het land, niet de cultuur en niet het talent. Het probleem is de bestuurlijke architectuur, en alleen de bestuurlijke architectuur.

Voor de volledigheid hoort hier de tweede uitzondering genoemd: Interreg. In de grensoverschrijdende programma’s zitten Nederlandse provincies, gemeenten en zelfs omgevingsdiensten wél structureel aan tafel, omdat het instrument per ontwerp regionaal is en de nationale trechter er niet tussen past. Het is geen toeval dat de decentrale koepels in het lopende begrotingsdebat juist Interreg met naam en toenaam verdedigen.21 De uitzonderingen bevestigen samen de regel: waar de route om Den Haag heen loopt, doet Nederland mee in de Europese voorhoede; waar de route door Den Haag loopt, versmalt zij tot een goot.

§05 · De gemanifesteerde voorkeur

Een voorkeur die nergens als besluit is genomen, laat zich alleen aflezen uit de keuzes die er samen op wijzen. Drie keuzes, uit drie verschillende jaren en drie verschillende dossiers, wijzen dezelfde kant op.

De eerste is de Nederlandse onderhandelingsinzet voor de Europese begroting zelf. Kabinetten van wisselende samenstelling houden al meer dan tien jaar dezelfde lijn aan: een kleiner budget, geen hogere afdrachten, behoud van de Nederlandse korting, en een cohesiebeleid dat zich concentreert op de minst welvarende delen van de Unie. In de appreciatie van het Commissievoorstel voor 2028-2034, verschenen in september 2025, keert die lijn onverkort terug: het kabinet vindt het logisch dat binnen de nieuwe plannen voldoende aandacht uitgaat naar minder ontwikkelde regio’s, en wil dat het cohesiebeleid zich sterker richt op het concurrentievermogen van de Unie.22 Dat is een verdedigbare positie voor een nettobetaler. Maar zij heeft een binnenlandse implicatie die nooit wordt uitgesproken: een kabinet dat bepleit dat Europees regionaal geld naar de armste regio’s van anderen gaat, snijdt daarmee de eigen decentrale overheden af van de Europese route, en neemt daarmee de verplichting op zich die route nationaal te vervangen. Het eerste gebeurt consequent; het tweede, zo zal blijken, in een vorm die de trechter reproduceert.

De tweede keuze is het Herstel- en Veerkrachtplan. Toen de Unie in 2020 haar grootste investeringsinstrument ooit optuigde, diende Nederland zijn plan in op 8 juli 2022, als laatste van de 27 lidstaten, vertraagd doordat een demissionair kabinet zichzelf het mandaat ontzegde.23 Het plan dat er kwam was een rijksbreed plan: 49 maatregelen, later vijftig, belegd bij departementen, met investeringen die opliepen van 4,7 naar 5,4 miljard euro na de REPowerEU-verhoging van oktober 2023.24 De rol van gemeenten en provincies bestond eruit dat hun in de consultatiefase werd gevraagd de uitvoerbaarheid van reeds gekozen maatregelen in te schatten.25 De Commissie zelf stelde in haar tussentijdse evaluatie van februari 2024 vast dat de betrokkenheid van lokale en regionale overheden bij de nationale plannen ondermaats was; het Nederlandse lid van het Comité van de Regio’s vatte de eigen ervaring samen als nauwelijks of niet betrokken bij het opstellen.26

Zet daar Spanje naast, niet omdat de Spaanse enveloppe groter was, dat verklaart de verdeelsleutel, maar om wat Spanje met de binnenlandse verdeling deed. Madrid organiseerde vanaf eind 2020 een arena: de conferencias sectoriales, vakinhoudelijke overlegtafels van rijk en comunidades die per beleidsterrein de verdeelcriteria en bedragen vaststelden, 139 conferenties tot begin 2023 alleen al.27 Eind 2022 was langs die weg ruim 20,6 miljard euro aan de comunidades toegewezen voor uitvoering binnen hun eigen bevoegdheden; eind 2024 stond de teller op bijna 29 miljard.28 Catalonië alleen had begin 2023 al 3,2 miljard euro toegewezen gekregen, meer dan de helft van de complete Nederlandse enveloppe.29 Het punt is niet dat Spanje decentraler is dan Nederland, dat is een constitutioneel gegeven. Het punt is dat Spanje voor een instrument dat uitsluitend hoofdsteden als tegenpartij kent, een binnenlandse verdeelarena bouwde, en Nederland niet. Het Nederlandse plan bleef departementaal van ontwerp tot verantwoording.

De derde keuze is de nationale vervanger. Als Europees regionaal geld er voor Nederlandse regio’s niet mag zijn, wat komt er dan voor in de plaats? Het antwoord heet Regio Deal: zes tranches tussen 2018 en 2025, ruim tachtig deals, 1,85 miljard euro rijksbijdrage, per deal minimaal 5 en maximaal 40 miljoen.30 De vorm verdient aandacht, want zij is het spiegelbeeld van een Europese enveloppe. Een cohesie-enveloppe is een aanspraak: de regio weet zeven jaar vooruit waar zij op kan programmeren. Een Regio Deal is een gunst: regio’s dienen voorstellen in bij het kabinet, dat via een afwegingskader selecteert. In de zesde tranche vroegen 27 regio’s samen 565 miljoen euro aan; er was 244 miljoen beschikbaar en zestien voorstellen werden verkozen.31 De regio’s van dit land staan dus wel degelijk in de rij voor gebiedsgericht investeringsgeld; de rij staat alleen niet in Brussel maar op het Binnenhof, en wie vooraan mag staan bepaalt het kabinet. Zelfs op dit vervangingsinstrument werd vervolgens de generieke korting van tien procent op specifieke uitkeringen toegepast.32

Die specifieke uitkeringen zijn de bredere context van de derde keuze. In 2017 telde Nederland 21 specifieke uitkeringen met een omvang van 7,4 miljard euro; in 2024 waren het er 185 met ruim 20 miljard.33 Terwijl het Rijk richting Brussel bepleit dat geoormerkt regionaal geld met Europese voorwaarden en Europese verantwoording onwenselijk is, bouwde het binnenslands in zeven jaar een stelsel van geoormerkt regionaal geld met Haagse voorwaarden en Haagse verantwoording, van een omvang die de Europese fondsen met een factor tien overtreft. De verantwoordingslast waartegen het cohesiebeleid wordt afgewezen, is niet verdwenen. Zij is van adres veranderd.

Drie keuzes, drie dossiers, drie kabinetsperiodes, één richting. Niemand heeft ooit besloten dat Nederlandse gemeenten en regio’s niet rechtstreeks uit Europa mogen putten. Er is een begrotingsinzet gekozen die de Europese route versmalt, een herstelplan gebouwd dat haar negeert, en een nationaal instrumentarium opgetuigd dat haar vervangt door een aanvraagcompetitie richting het kabinet. Elke keuze was afzonderlijk verdedigbaar en is afzonderlijk verdedigd. Samen vormen zij de gestolde uitkomst, en de gestolde uitkomst is de voorkeur: geld voor de regio loopt in Nederland via Den Haag, of het loopt niet. Dat deze voorkeur kabinetten van elke kleur overleeft, is geen verzachtende omstandigheid maar het bewijs dat zij geen politieke keuze meer is. Zij is architectuur geworden. Het systeem levert de uitkomsten die het systeem moet opleveren.

§06 · Geel in blauwe grammatica: de RRF-lezing

De Herstel- en Veerkrachtfaciliteit verdient binnen dit paper een eigen paragraaf, niet alleen omdat zij de grootste geldstroom van het decennium is, maar omdat zij het mechanisme blootlegt dat deze reeks in kaart brengt, en omdat haar grammatica op het punt staat de standaard te worden voor alles wat volgt.

De faciliteit betaalt niet voor geverifieerde uitgaven. Zij betaalt voor het behalen van onderhandelde mijlpalen en doelen; uitbetaling gebeurt uitdrukkelijk niet op basis van een bewijs van gemaakte kosten.34 Dat is, in de veranderkleuren van dit corpus, een geel instrument in blauwe grammatica. Geel, omdat de kern een politieke transactie is: de Commissie en een hoofdstad onderhandelen over hervormingen en prijzen die in mijlpalen, en de betaling volgt de toezegging, niet de bestede euro. Handel in beleid, met de mijlpaal als contractvorm. Blauw, omdat het geheel is aangekleed in de taal van planmatige beheersing: uitvoeringsbesluiten, tranches, indicatoren, auditvocabulaire. De blauwe verpakking maakt het gele hart onzichtbaar, en dat is geen bijverschijnsel maar de functie.

De controle-instellingen, blauw van constitutie, lopen tegen die verpakking aan zonder er doorheen te kunnen. De Europese Rekenkamer gaf over de RRF-uitgaven een oordeel met beperking af en benoemde precies de structurele zwaktes: vaag gedefinieerde mijlpalen, hardnekkige tekortkomingen in de controlesystemen van lidstaten, en onbetrouwbaarheden in de beheersverklaringen.35 Zij stelde bovendien vast dat de verordening geen grond biedt om geld terug te vorderen wanneer een mijlpaal formeel is behaald maar de onderliggende maatregel niet is voltooid.36 Hier verschijnt de proxy-substitutie die deze reeks als tweede mechanisme hanteert, naast Slingerlands netwerkcorruptie: de telbare mijlpaal verdringt de niet meer getelde werkelijkheid van kosten en prestaties, zoals elders in deze reeks de CO2-ton de materiële keten verdringt.37 Het is de optimalisatie-asymmetrie van Reeks III op supranationale schaal: het stelsel optimaliseert op wat het kan tellen, en wat het telt is zijn eigen contractvervulling.38

Voor Nederland is deze paragraaf geen abstractie maar actualiteit met een datum. De verordening eiste dat alle maatregelen uiterlijk eind augustus 2026 waren gerealiseerd. De Algemene Rekenkamer becijferde in mei 2025 dat Nederland van de 5,4 miljard euro 2,5 miljard had ontvangen en dat de resterende 2,9 miljard onzeker was; per niet doorgevoerde hervorming kan Brussel tot 600 miljoen euro korten, en het ministerie van Financiën vroeg in maart 2025 vijftien wijzigingen op het eigen plan aan om de schade te beperken.39 De Rekenkamer voegde er een observatie aan toe die in het verlengde van dit hele paper ligt: de verantwoordingseisen zijn onderschat, mede doordat veel Nederlandse maatregelen al liepen of gereed waren en de bewijsvoering dus met terugwerkende kracht moest worden geconstrueerd. Wie betaald wordt voor toezeggingen, ontdekt aan het einde dat hij zijn eigen verleden moet documenteren. Inmiddels zijn de eerste drie betaalverzoeken, samen 3 miljard euro, uitbetaald en is het vierde, van 661 miljoen, op 7 september 2026 positief beoordeeld. Het laatste verzoek moest uiterlijk eind september worden ingediend; de Commissie heeft tot eind november om het te beoordelen.40

De verbinding met de fondsen-asymmetrie is deze: een instrument dat uitsluitend hoofdsteden als tegenpartij kent, beloont lidstaten die een binnenlandse arena hebben waarin het gele spel intern kan worden doorgespeeld, en straft lidstaten die haar missen. Spanje verhandelde zijn plan door naar de comunidades en maakte van de faciliteit mede een regionaal investeringsprogramma. Nederland had geen arena, hield het plan departementaal, en stond in de slotmaanden van de faciliteit te documenteren wat het aan zichzelf had toegezegd, terwijl de decentrale overheden die de helft van de fysieke en sociale opgaven uitvoeren, toeschouwer zijn gebleven bij het grootste investeringsinstrument van hun tijd.

§07 · Het venster van 2028

Op 16 juli 2025 presenteerde de Commissie haar voorstel voor het Meerjarig Financieel Kader 2028-2034, en daarmee werd de RRF-grammatica van uitzondering tot ontwerpprincipe verheven. Het voorstel bundelt de structuurfondsen, het landbouwbeleid en de migratiefondsen in één eerste pijler van 894 miljard euro, 45 procent van het totaal, uit te voeren via Nationale en Regionale Partnerschapsplannen: van bijna 540 programma’s naar 27 plannen, één per lidstaat, plus één Interreg-plan.41 De architectuur is prestatiegebaseerd, met betaling tegen afgesproken resultaten. Wat in 2020 een crisisinstrument heette, wordt in dit voorstel de reguliere vorm van de Europese begroting.

De regio’s van Europa hebben begrepen wat er op tafel ligt. Het Comité van de Regio’s sprak op de dag van presentatie van een massale renationalisatie, en zijn rapporteur formuleerde de les die dit paper in §06 documenteerde: de RRF heeft geleerd dat Europese investeringen zonder actieve betrokkenheid van lokale en regionale overheden op de grond niet leveren.42 De Duitse Bondsraad nam op 17 oktober 2025 een gemotiveerd advies aan waarin hij het één-plan-model strijdig verklaart met het subsidiariteitsbeginsel en eist dat de directe onderhandelingsrelatie tussen regio’s en Commissie juridisch bindend wordt vastgelegd.43 Het Europees Parlement nam in april 2026 een interim-rapport aan dat zich tegen het model van één plan per lidstaat keert en verplichte regionale betrokkenheid, gedeeld beheer en het partnerschapsbeginsel als onderhandelingsinzet vastlegt.44 In eigen land publiceerden VNG, IPO en Unie van Waterschappen in juni 2025 een gezamenlijke inbreng onder een formule die het hele vraagstuk in zes woorden vangt: het EU-budget moet eenvoudiger, niet centralistischer; zij vragen wettelijke borging van het partnerschap, behoud van regionale programmering en toegang tot de fondsen.45

En het kabinet? De appreciatie van september 2025 richt zich op omvang, afdrachten en korting, verwelkomt vereenvoudiging, en formuleert bij de nieuwe planarchitectuur als zodanig geen principieel bezwaar; het voorstel schrijft immers voor dat lidstaten hun plan opstellen in samenspraak met medeoverheden, en daarmee lijkt de zaak gedekt.46 Hoe die samenspraak zich verhoudt tot machtsverdeling bleek op 16 juni van dit jaar, toen de lidstaten in de Raad hun onderhandelingspositie over de plannen vastlegden. Het persbericht spreekt van een versterkte rol voor de regio’s, maar de werkzame bepaling staat een alinea lager: om extra administratieve lasten te vermijden, maakt het Raadsstandpunt continuïteit mogelijk met de bestaande nationale en regionale bestuursstructuren.47 De lidstaten leggen vast dat de bestaande verdeling blijft. Voor Beieren en Catalonië is dat een verlies dat hun grondwettelijke positie grotendeels zal opvangen: geen Duitse bondsregering kan om de Bondsraad heen een plan schrijven, geen Spaanse regering om de comunidades. Voor de Nederlandse gemeente bevestigt dezelfde zin de bestaande trechter en verheft haar tot Europese norm. Samenspraak zonder arena is consultatie, en consultatie is precies wat het Herstel- en Veerkrachtplan de decentrale overheden bood.

Daarmee ligt de inzet van het venster vast. Als het pakket wordt aangenomen langs de Raadslijn, is de fondsen-asymmetrie voor zeven jaar gecodificeerd: de landen met constitutioneel verankerde regio’s behouden hun pijplijnen binnen hun nationale plan, en de landen zonder die verankering krijgen de nationalisatie die hun regering toch al praktiseerde, nu met Europees zegel. Als het Parlement en de Bondsraad hun lijn binnenhalen, ontstaat voor het eerst een juridisch afdwingbaar regionaal hoofdstuk, en daarmee, ironisch genoeg via Brussel, een hefboom die de Nederlandse decentrale overheden binnenslands nooit hebben weten te organiseren. Dat akkoord is er nog niet: de Europese Raad van 15 en 16 oktober 2026 bereikte geen overeenstemming over het kader en vroeg voorzitter Costa in november een bijgewerkte onderhandelingsdoos voor te leggen.48 Het venster sluit bij het akkoord. Daarna is het bevroren tot 2035.

§08 · Wie niet kan ontvangen

De diagnose van dit paper laat zich nu in de grammatica van deze reeks samenvatten. Nederland houdt twee onverenigbare registers tegelijk aan binnen één drager, het Rijk. In het ene register is Nederland het land van de decentralisatie: taken in het sociaal domein, de fysieke leefomgeving en de energietransitie zijn met overtuiging bij gemeenten belegd, onder verwijzing naar nabijheid, maatwerk en de kracht van de regio. In het andere register is Nederland het land van de centrale geldrouting: Europese middelen lopen via departementen, nationale vervanging loopt via geoormerkte uitkeringen en aanvraagcompetities, en de begrotingsinzet in Brussel versmalt de rechtstreekse route verder. Beide registers zijn oprecht bezet, beide worden in dezelfde beleidsteksten beleden, en de tegenspraak tussen beide leidt nergens tot correctie. Decentraal in taken, centraal in geld: dat is geen hypocrisie van personen maar dissociatie van een stelsel, en de fondsen-asymmetrie is er de internationale meetlat van, omdat Duitsland en Spanje tonen dat de koppeling ook anders kan liggen.

Voor de lezers van deze reeks, de gemeentesecretaris, de concerndirecteur, de directeur van een gemeenschappelijke regeling, de programmamanager van een regionale samenwerking, volgt hieruit een handelingsperspectief in drie lagen. De eerste laag is diagnostisch en kan morgen worden toegepast: stel in de eigen regio de dragervraag voordat de subsidievraag wordt gesteld. Welke rechtspersoon in dit gebied kan aanvrager, cofinancier en risicodrager zijn van een meerjarige Europese geldstroom, en wat staat er nog als de trekker van het eerste project vertrekt? Als het antwoord niemand luidt, is dat geen subsidietechnisch detail voor de adviseur maar een bestuurlijk gegeven dat op de agenda van het algemeen bestuur hoort. De borgingsvraag, in het manuscript in voorbereiding uitgewerkt als de eerste maatstaf van elke interventie, gaat hier vooraf aan de aanvraag in plaats van erop te volgen: een fonds zonder drager borgt niets, hoe gelukkig de eerste toekenning ook uitvalt.49

De tweede laag is institutioneel en richt zich tot het binnenlandse bestuur als geheel. Het Spaanse voorbeeld is overdraagbaar zonder Spaanse staatsinrichting: een binnenlandse verdeelarena, een bestuurlijk overleg met verdeelbesluit en rechtsgevolg, waarin rijk en decentrale overheden de regionale component van het komende Nationale en Regionale Partnerschapsplan vaststellen, zou de verdragsplicht tot samenspraak omzetten in machtsdeling. Zonder zo’n arena zal het Nederlandse plan van 2028 worden geschreven zoals het Herstel- en Veerkrachtplan van 2022 werd geschreven, en zullen de evaluaties van 2032 lezen zoals die van 2024 lazen. De gele-kwadrantsvraag van deze reeks is hier concreet: niet betere consultatieprocessen, maar een herverdeling van de pen.

De derde laag is Europees en heeft een klok. Tussen nu en het begrotingsakkoord wordt uitonderhandeld of het regionale hoofdstuk in de partnerschapsplannen afdwingbaar wordt of decoratief blijft. De Nederlandse decentrale overheden hebben daarin objectieve bondgenoten die zwaarder wegen dan zijzelf: de Bondsraad, het Parlement, het Comité van de Regio’s. Het verschil tussen aandacht voor regio’s in het plan en een juridisch verankerd regionaal hoofdstuk is voor de Nederlandse gemeente het verschil tussen de komende zeven jaar toeschouwer blijven of voor het eerst sinds decennia een eigen Europese aanspraak terugkrijgen.

De fondsen-asymmetrie is, ten slotte, geen Brussels onrecht dat Nederland overkomt. Brussel betaalt wie kan ontvangen. Beieren heeft zich als ontvanger georganiseerd en bewoont het Institut Pasteur; Catalonië deed hetzelfde in het jaar dat Spanje toetrad. Nederland heeft zijn regio’s georganiseerd als uitvoerders van andermans geld, en verbaast zich er periodiek over dat zij zich ook zo gedragen. Wie niet kan ontvangen, wordt niet benadeeld. Hij wordt overgeslagen, jaar na jaar, met ieders instemming en niemands besluit.


Voetnoten


Colofon

Reeks IV — De gedissocieerde Unie · The Dissociated Union Statecraft Series IV · Nº 05 De fondsen-asymmetrie · Case-paper op de besteding-as

Auteur: Jacob Huibers Uitgever: HOUSE OF VIRIDIAN OÜ · Tallinn · Lissabon Contact: jacob@statecraft.nl · statecraft.nl

Manuscript-verwijzing: De Richting van de Beweging: Interim-Management in de Publieke Sector (manuscript in voorbereiding). Verwante delen: Nº 00 De kerk zonder gemeente (statecraft.nl, augustus 2026) · Nº 01 Het Brusselse patroon (statecraft.nl, augustus 2026) · Nº 02 De EMA en de nosologie (statecraft.nl, augustus 2026) · Nº 03 De EFSA en de comitologie (statecraft.nl, september 2026) · Nº 04 De eeuwige uitzondering (statecraft.nl, oktober 2026) · Nº 06 De ongetelde keten (statecraft.nl, juni 2026) · Nº 07 De rekenkamer-cascade (in voorbereiding) · Nº 08 synthese (in voorbereiding). Verwante reeksen: Reeks III Gedissocieerde Organisaties.

© 2026 House of Viridian OÜ

Footnotes

  1. Vertretung des Freistaates Bayern bei der Europäischen Union, Rue Wiertz 77, Brussel; sinds 2004 gevestigd in het gerestaureerde voormalige Institut Pasteur tegenover het Europees Parlement; organisatorisch een afdeling van de Bayerische Staatskanzlei. Voorloper was het in 1987 geopende Brusselse informatiebureau. ↩

  2. Generalitat de Catalunya, Delegació del Govern davant la Unió Europea, Rue de la Loi/Wetstraat 227, Brussel; ingesteld bij Decret 314/2004 van 22 juni 2004. Het Patronat Català Pro Europa opende in 1986 een Brussels kantoor en nam de institutionele vertegenwoordiging van Catalonië op zich (Universitat de Girona, dossier Delegacions del Govern a l’exterior, 2020; Gran Enciclopèdia Catalana, lemma Patronat Català pro Europa). Op hetzelfde adres: Catalonia Trade & Investment en het Catalaanse toerismebureau. ↩

  3. Europees Comité van de Regio’s, overzicht Regional Offices in Brussels (geactualiseerd 2024), met per lidstaat de regionale vertegenwoordigingen en hun adressen. ↩

  4. Huis van de Nederlandse Provincies, Brussel (gezamenlijke vertegenwoordiging van de twaalf provincies en het IPO); VNG-vertegenwoordiging Brussel. Zie Kenniscentrum Europa Decentraal, dossier VNG, IPO en UvW. ↩

  5. Jacob Huibers, De gestolde uitkomst als gemanifesteerde voorkeur (Reeks III, Nº 02, Patroon 1) en De oprechte stem (Reeks III, Nº 01), Statecraft, 2026, statecraft.nl. ↩

  6. Europese Commissie, persbericht 24 juni 2022 bij de goedkeuring van de partnerschapsovereenkomst met Nederland voor 2021-2027, met een totaalomvang van circa 2 miljard euro aan cohesiemiddelen (EFRO, ESF+, JTF en EMFAF). ↩

  7. EFRO Nederland 2021-2027: 506 miljoen euro, met een cofinancieringseis van ten minste gelijke omvang; ESF+ Nederland: 413 miljoen euro; JTF Nederland: 623 miljoen euro, grotendeels bestemd voor de provincie Groningen. Zie het onder noot 6 genoemde persbericht; Uitvoering Van Beleid (SZW), programmapagina ESF+ 2021-2027; Huis van de Nederlandse Provincies, bericht 4 juli 2022. ↩

  8. Europese Commissie, persbericht 19 april 2022 bij de goedkeuring van de partnerschapsovereenkomst met Duitsland: ruim 20 miljard euro; 52 operationele programma’s, waarvan 31 regionaal, 2 nationaal en 19 Interreg; elk van de zestien deelstaten beheert eigen EFRE- en ESF+-programma’s, met uitzondering van Nedersaksen (gecombineerd multifondsprogramma); op bondsniveau het EMFAF-programma en één landelijk ESF+-programma. De partnerschapsovereenkomst zelf becijfert de cohesiemiddelen op 19,86 miljard euro. ↩

  9. EFRE-programma Bayern 2021-2027, doelstelling Investitionen in Beschäftigung und Wachstum: circa 577 miljoen euro EU-middelen; Verwaltungsbehörde: Bayerisches Staatsministerium für Wirtschaft, Landesentwicklung und Energie. Zie efre-bayern.de en BayernPortal. ↩

  10. Programm Bayern ESF+ 2021-2027, Arbeiten und Leben in Bayern: 580 miljoen euro aan investeringen, waarvan tot 230 miljoen euro EU-bijdrage; Verwaltungsbehörde in het Bayerisches Staatsministerium für Familie, Arbeit und Soziales. Zie esf.bayern.de. ↩

  11. Programa FEDER de Catalunya 2021-2027, omvang 840 miljoen euro; daarnaast een eigen regionaal FSE+-programma met de Servei Públic d’Ocupació de Catalunya als intermediair orgaan. Zie AGAUR (Generalitat), dossier FEDER 2021-2027, en SOC, Programes FSE+ 2021-2027. ↩

  12. Decret 291/2022 (Generalitat de Catalunya) wijst de Direcció General de Fons Europeus i Ajuts d’Estat aan als vertegenwoordiger van het organismo intermedio; de autoridad de gestión berust bij de Dirección General de Fondos Europeos van het Spaanse Ministerio de Hacienda. Zie het functiedocument FEDER Catalunya 2021-2027, fonseuropeus.gencat.cat. ↩

  13. Alle comunidades autónomas fungeren als intermediaire organen van hun eigen regionale FEDER- en FSE+-programma’s. Zie SOC, Programes FSE+ 2021-2027. ↩

  14. Verordening (EU) 2021/1060, bijlage XXVI, met de toewijzingsmethode voor de fondsen (regionaal bbp per hoofd, arbeidsmarkt- en opleidingsindicatoren, klimaat en migratie). ↩

  15. Ministerie van SZW, Notitie uitgangspunten ESF 2021-2027 (2020), uitgangspunt 7: behoud van de bestaande uitvoeringsstructuur met “centrale uitvoering van één nationaal ESF-programma” door de directie Uitvoering Van Beleid. Zie ook de procesevaluatie ESF+ 2021-2027 (2025) over de programmaverantwoordelijkheid van de minister van SZW. ↩

  16. De managementautoriteiten van de vier landsdelige EFRO-programma’s 2021-2027: Samenwerkingsverband Noord-Nederland (Noord), provincie Gelderland (Oost), Stimulus/provincie Noord-Brabant (Zuid) en de gemeente Rotterdam als penvoerder van Kansen voor West (West). Zie de respectieve programmadocumenten en europaomdehoek.nl. ↩

  17. Rijksoverheid, nieuwsbericht 29 mei 2026: Nederlandse organisaties hebben de grens van 5 miljard euro uit Horizon Europe gepasseerd; bijna de helft ging naar onderwijsinstellingen, een kwart naar bedrijven. ↩

  18. OCW in cijfers, indicator retourpercentage Horizon Europe: per peildatum 27 november 2025 is 4,3 van de 50,2 miljard euro aan Nederland toegekend (8,5 procent), vierde plaats na Duitsland, Frankrijk en Spanje. ↩

  19. Rathenau Instituut, Balans van de wetenschap 2024 en de datapublicatie over de positie van Nederland in de EU-kaderprogramma’s: hoogste financiering per fte-onderzoeker van de EU; Nederland ontvangt uit Horizon Europe 1,4 tot bijna 2 keer wat het bijdraagt. ↩

  20. Rijksoverheid, nieuwsbericht 29 mei 2026 (noot 17): Zuid-Holland 1,5 miljard euro, Noord-Holland 1,3 miljard euro; Noord-Brabant, Utrecht en Gelderland elk circa 600 miljoen. ↩

  21. VNG, IPO en Unie van Waterschappen, Inbreng Meerjarig Financieel Kader (juni 2025), waarin Interreg en grensoverschrijdende samenwerking met nadruk worden verdedigd. ↩

  22. Kabinetsappreciatie MFK 2028-2034 (september 2025) en BNC-fiche bij het voorstel voor het Europees Fonds voor de Nationale en Regionale Partnerschapsplannen: inzet op een kleiner MFK zonder hogere afdrachten en met behoud van de korting; binnen de plannen voldoende aandacht voor minder ontwikkelde regio’s; cohesiebeleid sterker gericht op het concurrentievermogen van de EU. ↩

  23. Rijksoverheid, dossier Herstel- en Veerkrachtplan; Kenniscentrum Europa Decentraal (september 2024) over de indiening op 8 juli 2022 als laatste lidstaat en de mandaatkwestie van het demissionaire kabinet. ↩

  24. Raadsuitvoeringsbesluit 4 oktober 2022 (49 maatregelen, 4,7 miljard euro); herziening goedgekeurd 17 oktober 2023 met REPowerEU-hoofdstuk, totaal 5,4 miljard euro, vijftig maatregelen. ↩

  25. Huis van de Nederlandse Provincies, bericht 28 maart 2022 bij het eerste concept-HVP: medeoverheden werd in de consultatie gevraagd de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van geselecteerde maatregelen in te schatten. ↩

  26. Europese Commissie, tussentijdse evaluatie van de RRF (februari 2024); verslaggeving Binnenlands Bestuur, 22 februari 2024, met de reactie van CvdR-lid Rob Jonkman dat decentrale overheden bij het opstellen van de plannen nauwelijks of niet betrokken waren. ↩

  27. Gobierno de España, Plan de Recuperación, Transformación y Resiliencia: verdeling via conferencias sectoriales; het derde uitvoeringsverslag (februari 2023) telt 139 sectorconferenties. ↩

  28. Idem, Mapa de inversiones gestionadas por las comunidades autónomas: 20.628 miljoen euro toegewezen per 31 december 2022; 28.974 miljoen euro per 31 december 2024. ↩

  29. Idem, opgave aan de Comisión Mixta Congreso-Senado (16 maart 2023): Catalonië 3.181 miljoen euro. ↩

  30. Rijksoverheid, nieuwsbericht 3 februari 2025 bij de zesde tranche Regio Deals: ruim tachtig deals, 1,85 miljard euro over zes tranches sinds 2018; rijksbijdrage per deal 5 tot 40 miljoen euro. ↩

  31. Idem: 27 ingediende voorstellen met een gezamenlijke vraag van 565,1 miljoen euro tegenover 244,3 miljoen euro beschikbaar; zestien voorstellen geselecteerd via het afwegingskader. ↩

  32. Kamerbrief openstelling zesde tranche Regio Deals (juli 2024): verlaging van 257,1 naar 244,3 miljoen euro als gevolg van de generieke korting van tien procent op specifieke uitkeringen uit het hoofdlijnenakkoord. ↩

  33. Memorie van toelichting bij de wijziging van de Financiële-verhoudingswet (internetconsultatie 2025): 21 specifieke uitkeringen met 7,4 miljard euro in 2017, 153 met 18,3 miljard in 2023 en 185 met ongeveer 20,3 miljard in 2024; Binnenlands Bestuur (juli 2026) over het wetsvoorstel herschikking uitkeringsstelsel. ↩

  34. Tweede Kamer, startnotitie Nederlands Recovery and Resilience Plan (2021): uitbetaling op basis van behaalde doelen en mijlpalen, niet op basis van een bewijs van gemaakte kosten; ministerie van Financiën, Voorjaarsnota 2023, §4.4: de HVF als performance based instrument. ↩

  35. Europese Rekenkamer, jaarverslag over 2023, afzonderlijk oordeel over de RRF: oordeel met beperking; vaag gedefinieerde mijlpalen en streefdoelen, tekortkomingen in rapportage- en controlesystemen van lidstaten, onbetrouwbaarheden in beheersverklaringen. Samengevat in de EP-infopagina over de Rekenkamer. ↩

  36. Europese Rekenkamer, verslag over de uitvoering van de RRF (2024): de verordening voorziet niet in terugvordering wanneer mijlpalen zijn behaald zonder dat de voorziene maatregelen zijn voltooid. Zie ook Kenniscentrum Europa Decentraal, september 2024. ↩

  37. Jacob Huibers, De ongetelde keten (Reeks IV, Nº 06), Statecraft, 2026, statecraft.nl, over proxy-substitutie als tweede mechanisme van deze reeks naast W. Slingerlands netwerkcorruptie-frame (Network Corruption: When Social Capital Becomes Corrupted, dissertatie Vrije Universiteit Amsterdam, 2018). ↩

  38. Jacob Huibers, De optimalisatie-asymmetrie (Reeks III, Nº 04), Statecraft, 2026, statecraft.nl. ↩

  39. Algemene Rekenkamer, Subsidie voor Nederland uit de Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, deelonderzoek bij het verantwoordingsonderzoek 2024 van Buitenlandse Zaken, 21 mei 2025: 2,5 miljard euro ontvangen, 2,9 miljard onzeker; deadline voor realisatie van de maatregelen eind augustus 2026. Idem, nieuwsbericht Risico op mislopen van miljarden uit coronaherstelfonds van EU, 21 mei 2025: verantwoordingseisen door de minister van Financiën flink onderschat, veel maatregelen al in uitvoering of afgerond; korting tot 600 miljoen euro per geval; vijftien wijzigingsverzoeken in maart 2025. ↩

  40. Rijksoverheid, nieuwsbericht Positieve beoordeling 4e betaalverzoek Nederlands Herstel- en Veerkrachtplan, 7 september 2026: eerste drie betaalverzoeken samen 3 miljard euro goedgekeurd en uitbetaald; vierde verzoek 661 miljoen euro; de faciliteit loopt tot 31 december 2026 en de Commissie heeft tot eind november om het laatste verzoek te beoordelen. Over de uiterste indieningsdatum van 30 september 2026: brief van de minister van Financiën over de eindfase van het Herstel- en Veerkrachtplan, 13 mei 2026 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 2187). ↩

  41. Commissievoorstel MFK 2028-2034, 16 juli 2025: totaalplafond 1.985 miljard euro in lopende prijzen; pijler 1 (Nationale en Regionale Partnerschapsplannen) 894 miljard euro, 45 procent van het kader; vereenvoudiging van bijna 540 programma’s naar 27 plannen plus één Interreg-plan. Cijfers volgens de kabinetsappreciatie (noot 22). ↩

  42. Europees Comité van de Regio’s, persbericht 16 juli 2025: CvdR-voorzitter Kata Tüttő over een massale renationalisatie via de nationale plannen; CvdR-rapporteur Sari Rautio over de les van de RRF dat Europese investeringen zonder actieve betrokkenheid van lokale en regionale overheden op de grond niet leveren. ↩

  43. Bundesrat, 1058e plenaire zitting, 17 oktober 2025: gemotiveerd advies ex artikel 12, onder b, VEU; strijd met het subsidiariteitsbeginsel van artikel 5, lid 3, VEU; eis van juridisch bindende directe onderhandelingen tussen regio’s en Commissie. Zie IPEX, dossier COM(2025)565. ↩

  44. Europees Parlement, interim-rapport over het MFK 2028-2034 (BUDG), aangenomen in de plenaire vergadering van 28 april 2026, met kritiek op het model van één plan per lidstaat; eerder de resolutie van september 2025 over vereenvoudiging van de cohesiefondsen met verplichte betrokkenheid van decentrale overheden. Zie de Legislative Train en EPRS-briefing 782606 (2026). ↩

  45. VNG, IPO en Unie van Waterschappen, Het Meerjarig Financieel Kader 2028-2034 en decentrale slagkracht (juni 2025); Huis van de Nederlandse Provincies, verslag Kamerbijeenkomst december 2025, met de aanbieding van het fiche Laat Europees geld werken voor Nederland. ↩

  46. BNC-fiche Europees Fonds NRPP (noot 22): de plannen worden door de lidstaten opgesteld in samenspraak met medeoverheden; lidstaten krijgen meer flexibiliteit bij de invulling van prioriteiten. ↩

  47. Raad van de Europese Unie, persbericht MFF 2028-2034: Council backs simpler and more efficient financing for key EU priorities, 16 juni 2026 (gedeeltelijk onderhandelingsmandaat voor de NRPP-verordening): plannen op te stellen “in close partnership between national, regional and local authorities”; het standpunt “enables continuity with existing national and regional governance structures and mechanisms”. Zie ook Agence Europe, 15 juni 2026. ↩

  48. EPRS, Outcome of the European Council meeting of 15-16 October 2026 (EPRS_BRI(2026)788161); Raad van de Europese Unie, tijdlijn The EU’s long-term budget 2028-2034. ↩

  49. Jacob Huibers, De Richting van de Beweging: Interim-Management in de Publieke Sector, manuscript in voorbereiding, in het bijzonder het hoofdstuk over borging en transferwaarde. ↩